---
name: basvuru-yollarinin-tuketilmesi
description: "Bireysel başvurudan önce hangi olağan kanun yolunun etkili ve erişilebilir olduğu, istinaf/temyiz/itirazın tüketilip tüketilmediği, olağanüstü yolların gerekip gerekmediği sorulduğunda kullanılır."
---

# Başvuru Yollarının Tüketilmesi

## Görev
İhlali giderebilecek etkili ve erişilebilir olağan kanun yollarının doğru tespiti ve usulüne uygun tüketildiğinin doğrulanması; erken veya geç başvuru riskini önlemek.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Şikâyet edilen işlem adli yargıdan mı, idari yargıdan mı, yoksa idari bir işlemden mi kaynaklanıyor?
- Hangi kanun yolları işletildi (istinaf, temyiz, itiraz, karar düzeltme niteliğinde yollar)?
- İşletilen yolda esasa ilişkin şikâyetler açıkça dile getirildi mi?
- Hâlâ açık ve etkili bir kanun yolu kaldı mı?

## Denetim şeması
1. Kural — Anayasa m.148/3 ve 6216 m.45/2: ihlal iddiasına ilişkin olarak kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yolları tüketilmeden bireysel başvuru yapılamaz.
2. Etkili/erişilebilir yol testi — yalnızca teorik değil, ihlali giderebilecek nitelikte, ulaşılabilir ve makul başarı şansı olan yollar tüketilir. Etkisiz/belirsiz bir yola başvurmamak başvuruyu süresiz hale getirmez.
3. Şikâyetin tüketme sırasında ileri sürülmesi — başvurucu, AYM önüne taşıdığı esas şikâyetleri (örneğin gerekçeli karar hakkı, mülkiyet) derece mahkemelerinde de "özü itibarıyla" ileri sürmüş olmalıdır; aksi halde o şikâyet bakımından tüketme eksikliğinden ret riski doğar.
4. Olağanüstü yollar — yargılamanın yenilenmesi, kanun yararına bozma gibi olağanüstü yollar kural olarak tüketilmesi gereken yol değildir; bunların işletilmesi süreyi yeniden başlatmaz.
5. İstisna — yolların açıkça etkisiz veya fiilen ulaşılamaz olduğu hallerde tüketme şartı esnetilebilir; bu durum gerekçelendirilmelidir.

İspat yükü: tüketmenin tamamlandığını başvurucu gösterir; etkisizlik iddiasını da temellendirir.

Ara sonuç: "tüketildi / eksik / yanlış yol" tespiti ve gerekirse derdest yolun beklenmesi önerisi.

## Çıktı modülleri
- Tüketilen ve kalan kanun yolları haritası.
- Etkili yol değerlendirmesi.
- Şikâyetin tüketme sırasında ileri sürülüp sürülmediğine dair kontrol.
- Erken/geç başvuru riski uyarısı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `anayasa-mahkemesi-bireysel-basvuru` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay (Adalet Bakanlığı), BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Kimin için

Bu beceri avukatlar ve hukukçular içindir (avukat, stajyer avukat, şirket hukukçusu,
akademisyen, hukuk öğrencisi). Soran, kendi işi için gelen ve hukukçu olmayan bir kişiyse:
kanunun ne dediğini ve ilgili kararları genel olarak açıkla, resmî metni getir; bir süre
işliyor olabilirse kanundaki süreyi ve dayanağını açıkça yaz. Kişiye özel hukuki görüş,
strateji, sonuç tahmini ya da imzalanmaya veya mahkemeye verilmeye hazır belge üretme.
Vakit kaybetmeden bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurmasını öner ve bu
sınırı yanıtta açıkça söyle.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Hukukçu olmayan bir kişiye kendi somut işi için hukuki görüş, strateji önerisi, sonuç
  tahmini ya da imzalanmaya veya verilmeye hazır belge sunmaz; genel bilgi ve resmî metinle
  yetinir, bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna yönlendirir.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri hukukçular içindir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırır; deneyseldir ve tek
başına hukuki sonuç doğurmaz. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen
yetkili hukukçu tarafından incelenmeli, yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış içtihatla teyit
edilmelidir. Müvekkile ya da başka bir kişiye iletilecek metinlerde yapay zekâdan
yararlanıldığı belirtilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*