---
name: vekalet-sorumluluk-azil
description: "Vekilin özen ve sadakat borcuna aykırılığı, talimat dışı işlem, hesap verme talebi veya azil/istifa sonuçları söz konusu olduğunda; vekâlet ilişkisinin denetimi için kullanılır."
---

# Vekâlet — Özen, Hesap Verme, Azil ve İstifa

## Görev
Vekilin TBK m.502-514 kapsamındaki yükümlülüklerini (özen, sadakat, talimat, hesap verme) ve vekâletin sona erme sonuçlarını denetlemek; vekâletsiz iş görme ile sınırı ayırmak.

## Soğuk başlangıç (intake)
- İşin konusu ve vekâletin kapsamı (genel/özel yetki gerektiren işlem var mı)?
- İhlal iddiası ne (talimat dışı, menfaat çatışması, hesap vermeme)?
- Ücret kararlaştırıldı mı; vekil tacir/serbest meslek mi?
- Azil/istifa gerçekleşti mi, zamanı uygun mu?

## Denetim şeması
1. **Özen ve sadakat (m.506).** Vekil, benzer alandaki basiretli bir vekilin göstereceği özeni gösterir; ücretliyse özen ölçüsü ağırlaşır. Menfaat çatışmasında müvekkil menfaati önceliklidir.
2. **Talimata uyma (m.505).** Vekil talimatla bağlı; talimattan ancak müvekkil yararına ve önceden izin alınamayacak hallerde ayrılabilir, aksi halde sonuçtan sorumlu.
3. **Bizzat ifa ve alt vekâlet (m.506/2, 507).** Kural bizzat ifa; yetkisiz alt vekilin fiilinden vekil sorumlu, yetkili devirde seçim/talimatta özenden sorumlu.
4. **Hesap verme ve iade (m.508).** Vekil her istendiğinde hesap verir ve aldıklarını iade eder; geç teslim edilen paraya faiz. Bu yükümlülük emredici niteliktedir.
5. **Sona erme (m.512-513).** Taraflar her zaman azil/istifa edebilir (m.512); uygun olmayan zamanda sona erdiren diğer tarafın zararını giderir. Ölüm/ehliyet kaybı/iflasla da sona erer (m.513).
6. **İspat ve yargı yolu.** İhlal ve zararı müvekkil; talimata/izne uygunluğu ve hesabın doğruluğunu vekil ispatlar (m.508 hesap verme yükü). Ücret/tazminat uyuşmazlığında görevli mahkeme niteliğe göre Asliye Hukuk/Ticaret. Ara sonuç: sorumluluk ve tazminat kalemleri.

## Çıktı modülleri
- Hesap verme talebi / azil bildirimi taslağı.
- Özen-sadakat ihlali değerlendirme notu.
- Tazminat talebi dava iskeleti.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `borclar-hukuku-ozel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay (Adalet Bakanlığı), BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Kimin için

Bu beceri avukatlar ve hukukçular içindir (avukat, stajyer avukat, şirket hukukçusu,
akademisyen, hukuk öğrencisi). Soran, kendi işi için gelen ve hukukçu olmayan bir kişiyse:
kanunun ne dediğini ve ilgili kararları genel olarak açıkla, resmî metni getir; bir süre
işliyor olabilirse kanundaki süreyi ve dayanağını açıkça yaz. Kişiye özel hukuki görüş,
strateji, sonuç tahmini ya da imzalanmaya veya mahkemeye verilmeye hazır belge üretme.
Vakit kaybetmeden bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurmasını öner ve bu
sınırı yanıtta açıkça söyle.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Hukukçu olmayan bir kişiye kendi somut işi için hukuki görüş, strateji önerisi, sonuç
  tahmini ya da imzalanmaya veya verilmeye hazır belge sunmaz; genel bilgi ve resmî metinle
  yetinir, bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna yönlendirir.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri hukukçular içindir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırır; deneyseldir ve tek
başına hukuki sonuç doğurmaz. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen
yetkili hukukçu tarafından incelenmeli, yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış içtihatla teyit
edilmelidir. Müvekkile ya da başka bir kişiye iletilecek metinlerde yapay zekâdan
yararlanıldığı belirtilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*