---
name: sureler-zamanasimi-tedbir
description: "Dava açma süreleri, idari para cezası tahsil/karar zamanaşımı, tazminatta zamanaşımı ile yürütmenin durdurulması ve ihtiyati tedbir taleplerinin zamanlamasında; telafisi güç zararın önlenmesi için acil koruma gerektiğinde kullan."
---

# Süreler, Zamanaşımı ve İhtiyati Tedbir

## Görev
Çevresel uyuşmazlıkta tüm süre ve zamanaşımı eşiklerini hesaplamak; telafisi güç/imkânsız zararı önlemek için yürütmenin durdurulması ve ihtiyati tedbir taleplerini doğru zamanda hazırlamak.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Hangi işlem/karar/fiil söz konusu; tebliğ/ilan/öğrenme tarihi nedir?
2. Talep idari mi (iptal/tam yargı) yoksa özel hukuk mu (tazminat/el atma)?
3. Devam eden ve telafisi güç bir zarar (geri dönüşü olmayan tahribat) var mı?
4. Daha önce idari başvuru/itiraz yapıldı mı; süre durduran bir işlem var mı?

## Denetim şeması
1. **İdari dava süresi**: İptal ve tam yargı davalarında kural süre 60 gündür (2577 sayılı İYUK m.7); ÇED ve izin işlemlerinde ilan/askı ve öğrenme tarihinin tespiti kritiktir. İYUK m.11 kapsamında idari başvuru süreyi durdurabilir.
2. **İdari yaptırım zamanaşımı**: İdari para cezalarında 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.20 (soruşturma) ve m.21 (yerine getirme) zamanaşımı süreleri uygulanır; süre dolmuşsa ceza verilemez/tahsil edilemez.
3. **Özel hukuk zamanaşımı**: Haksız fiil tazminatında TBK m.72 — zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her hâlde 10 yıl; fiil aynı zamanda suç ise daha uzun ceza zamanaşımı uygulanır. Devam eden (sürekli) kirlilikte zamanaşımının başlangıcı tartışmalıdır, fiil devam ettikçe yeniden işlemeye başlayabilir.
4. **Acil koruma**: İdari yargıda yürütmenin durdurulması (İYUK m.27 — açıkça hukuka aykırılık + telafisi güç zarar); adli yargıda ihtiyati tedbir (HMK m.389) ve delil tespiti (HMK m.400). Çevresel tahribatın geri döndürülemezliği "telafisi güç zarar" ölçütünü güçlü kılar.
5. **Ara sonuç**: Tüm süreler tek takvimde toplanır; en yakın eşik ve acil tedbir ihtiyacı kırmızı işaretlenir.

## Çıktı modülleri
- Süre ve zamanaşımı takvimi (idari + özel hukuk)
- Süre başlangıcı/durması analizi
- Yürütmenin durdurulması / ihtiyati tedbir talebi taslağı
- Delil tespiti başvuru iskeleti

## Plugin bağlamı

Bu beceri `cevre-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay (Adalet Bakanlığı), BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Kimin için

Bu beceri avukatlar ve hukukçular içindir (avukat, stajyer avukat, şirket hukukçusu,
akademisyen, hukuk öğrencisi). Soran, kendi işi için gelen ve hukukçu olmayan bir kişiyse:
kanunun ne dediğini ve ilgili kararları genel olarak açıkla, resmî metni getir; bir süre
işliyor olabilirse kanundaki süreyi ve dayanağını açıkça yaz. Kişiye özel hukuki görüş,
strateji, sonuç tahmini ya da imzalanmaya veya mahkemeye verilmeye hazır belge üretme.
Vakit kaybetmeden bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurmasını öner ve bu
sınırı yanıtta açıkça söyle.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Hukukçu olmayan bir kişiye kendi somut işi için hukuki görüş, strateji önerisi, sonuç
  tahmini ya da imzalanmaya veya verilmeye hazır belge sunmaz; genel bilgi ve resmî metinle
  yetinir, bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna yönlendirir.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri hukukçular içindir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırır; deneyseldir ve tek
başına hukuki sonuç doğurmaz. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen
yetkili hukukçu tarafından incelenmeli, yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış içtihatla teyit
edilmelidir. Müvekkile ya da başka bir kişiye iletilecek metinlerde yapay zekâdan
yararlanıldığı belirtilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*