git:20260604.ab8be34 to git:20260604.7cae8cb

5 added, 0 removed. Audit A to A.

---

name: gecerlilik-ve-hukumsuzluk

description: "Sözleşmenin içeriğinin emredici hükümlere, ahlaka veya kamu düzenine aykırı olup olmadığı, kesin hükümsüzlük veya gabin iddiası bulunduğunda kullanılır."

---

# Geçerlilik, Hükümsüzlük ve Aşırı Yararlanma

## Görev

Sözleşmenin içerik yönünden geçerliliğini denetlemek; kesin hükümsüzlük, kısmi hükümsüzlük ve aşırı yararlanma (gabin) hâllerini ve sonuçlarını ortaya koymak.

## Soğuk başlangıç (intake)

- Sözleşmenin konusu hukuken mümkün ve belirli mi?

- İçerik emredici bir kurala, ahlaka veya kamu düzenine aykırı mı?

- Taraflardan biri zor durum, deneyimsizlik veya düşüncesizlik içinde miydi; edimler arasında açık oransızlık var mı?

- Sakatlık tüm sözleşmeyi mi yoksa tek bir maddeyi mi etkiliyor?

## Denetim şeması

1. Kesin hükümsüzlük: TBK m.27/f.1 — kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırılık veya başlangıçtaki objektif imkânsızlık. Hâkim resen dikkate alır, herkes ileri sürebilir, sonradan icazetle geçerli hâle gelmez.

2. Kısmi hükümsüzlük: m.27/f.2 — sakatlık yalnız bazı hükümlerde ise sözleşme kalanıyla ayakta kalır; tarafların bu hükümler olmaksızın sözleşmeyi yapmayacağı anlaşılmadıkça. Değiştirilmiş kısmi butlan/lehe yorum imkânı.

3. Aşırı yararlanma (gabin): m.28 — objektif unsur (edimler arası açık oransızlık) + sübjektif unsur (zor durum, deneyimsizlik, düşüncesizlikten yararlanma). Sonuç: oransızlığın giderilmesi veya sözleşmeden dönme; süre bir yıl/beş yıl (m.28/f.2).

4. İmkânsızlık ayrımı: Başlangıçtaki imkânsızlık m.27 (hükümsüzlük); sonraki imkânsızlık m.136 (borçtan kurtulma). Karıştırılmamalı.

5. İspat yükü: Hükümsüzlük iddiasını ileri süren, aykırılık veya gabin unsurlarını ispatla yükümlüdür.

6. Ara sonuç: Sözleşme tümüyle mi, kısmen mi geçersiz; iade ve tazminat sonuçları (sebepsiz zenginleşme, culpa in contrahendo).

## Çıktı modülleri

- Geçerlilik denetim raporu (madde madde).

- Hükümsüzlük türü ve kapsamı değerlendirmesi.

- Gabin hâlinde uyarlama/dönme talep taslağı iskeleti.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `borclar-hukuku-genel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte

çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,

aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /

Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve

karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir

(ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,

`kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).

**Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`

olarak işaretlenir.

- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").

- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim

belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.

- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.

+ - **MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp` kuruluysa

+ kanun/madde metnini hafızadan değil `madde_getir` / `kanun_metni_getir` / `mevzuat_ara`

+ ile getir; `turk-hukuku-ictihat-mcp` kuruluysa kararları `ictihat_ara` / `karar_getir`

+ ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa

+ doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili

hukukçudadır.

- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.

- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.

- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu

görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki

sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit

edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*