git:20261012.2e2f659 to git:20261015.643a7c4

18 added, 3 removed. Audit A to A.

---

name: tip-teshisi-ve-nitelendirme

description: "Eldeki sözleşmenin hangi isimli sözleşme tipine girdiğini, karma/atipik olup olmadığını ve hangi hükmün uygulanacağını belirlemek gerektiğinde; uyuşmazlığa doğru kanun çerçevesini oturtmak için ilk adımda kullanılır."

---

# Sözleşme Tipinin Teşhisi ve Nitelendirme

## Görev

Tarafların verdiği ada bakmaksızın, edimlerin gerçek niteliğine göre sözleşmeyi TBK Özel Hükümler'deki bir tipe oturtmak; karma/atipik ise uygulanacak hüküm rejimini belirlemek. Yanlış nitelendirme, süreleri ve seçimlik hakları kökünden değiştirir.

## Soğuk başlangıç (intake)

- Edimler neler: bir şeyin mülkiyeti mi devrediliyor, kullanımı mı bırakılıyor, bir iş/sonuç mu taahhüt ediliyor, bir işin görülmesi mi üstleniliyor?

- Bedel var mı, varsa karşılığı ne (satış mı bağışlama mı)?

- Sonuç mu yoksa özenli çaba mı borçlanılıyor (eser ↔ vekâlet ayrımı)?

- Sözleşmenin adı ne; metindeki ad ile edimler örtüşüyor mu?

## Denetim şeması

1. **Baskın edimi belirle.** Mülkiyet devri + bedel → satış (TBK m.207). Kullanımın bedel karşılığı bırakılması → kira (m.299). Bir sonuç/eser taahhüdü → eser (m.470). Bir işin görülmesi/sonuç garantisi olmadan → vekâlet (m.502). Karşılıksız kazandırma → bağışlama (m.285).

2. **Eser/vekâlet sınırını çiz.** Sonuç taahhüdü ve eserin ayıpsız teslimi riski yüklenicideyse eser; sadece özenli edim borçlanılıyorsa vekâlet (m.506 özen). İnşaat, yazılım geliştirme, tadilat tipik eserdir.

3. **Satış/eser sınırı.** Hazır malın devri satış; sipariş üzerine imal + teslim genelde eser (m.470). Misli şey imalinde baskın görüşe göre eser hükümleri.

4. **Karma/atipik tespit et.** Birden çok tipin edimleri birleşiyorsa (ör. kapı karşılığı bakım + kullanım) baskın edime göre temel rejim, yan edimlere kıyasen ilgili hükümler; TBK m.646 ve Genel Hükümler tamamlayıcı.

5. **Emredici taban kontrolü.** Tüketici tarafı varsa 6502 TKHK, konut/çatılı işyeri kirası ise TBK m.339 vd. emredici hükümleri tipe ekle.

6. **Ara sonuç:** Uygulanacak madde bloğu, görevli mahkeme ve süre rejimi netleşir; ispat yükü genel kural TMK m.6 ile tipe özgü ihbar yüklerine göre dağıtılır.

## Çıktı modülleri

- Nitelendirme notu (tip + dayanak madde + gerekçe).

- Karma sözleşmede edim-rejim eşleme tablosu.

- Yanlış nitelendirme riski ve alternatif senaryo uyarısı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `borclar-hukuku-ozel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte

çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,

aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /

Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve

karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir

(ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,

`kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).

**Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`

olarak işaretlenir.

- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").

- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim

belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.

- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.

- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`

kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları

Yargıtay (Adalet Bakanlığı), BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)

bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi

açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen

künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

+ ## Kimin için

+ Bu beceri avukatlar ve hukukçular içindir (avukat, stajyer avukat, şirket hukukçusu,

+ akademisyen, hukuk öğrencisi). Soran, kendi işi için gelen ve hukukçu olmayan bir kişiyse:

+ kanunun ne dediğini ve ilgili kararları genel olarak açıkla, resmî metni getir; bir süre

+ işliyor olabilirse kanundaki süreyi ve dayanağını açıkça yaz. Kişiye özel hukuki görüş,

+ strateji, sonuç tahmini ya da imzalanmaya veya mahkemeye verilmeye hazır belge üretme.

+ Vakit kaybetmeden bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurmasını öner ve bu

+ sınırı yanıtta açıkça söyle.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili

hukukçudadır.

+ - Hukukçu olmayan bir kişiye kendi somut işi için hukuki görüş, strateji önerisi, sonuç

+ tahmini ya da imzalanmaya veya verilmeye hazır belge sunmaz; genel bilgi ve resmî metinle

+ yetinir, bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna yönlendirir.

- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.

- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.

- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu

görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

- *Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki

- sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit

- edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*

+ *Bu beceri hukukçular içindir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırır; deneyseldir ve tek

+ başına hukuki sonuç doğurmaz. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen

+ yetkili hukukçu tarafından incelenmeli, yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış içtihatla teyit

+ edilmelidir. Müvekkile ya da başka bir kişiye iletilecek metinlerde yapay zekâdan

+ yararlanıldığı belirtilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*