tip-teshisi-ve-nitelendirme git:20261015.643a7c4A

Immutable. This exact content never changes and is served at /api/v1/blob/7fb8605fbf8c3f49.

---
name: tip-teshisi-ve-nitelendirme
description: "Eldeki sözleşmenin hangi isimli sözleşme tipine girdiğini, karma/atipik olup olmadığını ve hangi hükmün uygulanacağını belirlemek gerektiğinde; uyuşmazlığa doğru kanun çerçevesini oturtmak için ilk adımda kullanılır."
---

# Sözleşme Tipinin Teşhisi ve Nitelendirme

## Görev
Tarafların verdiği ada bakmaksızın, edimlerin gerçek niteliğine göre sözleşmeyi TBK Özel Hükümler'deki bir tipe oturtmak; karma/atipik ise uygulanacak hüküm rejimini belirlemek. Yanlış nitelendirme, süreleri ve seçimlik hakları kökünden değiştirir.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Edimler neler: bir şeyin mülkiyeti mi devrediliyor, kullanımı mı bırakılıyor, bir iş/sonuç mu taahhüt ediliyor, bir işin görülmesi mi üstleniliyor?
- Bedel var mı, varsa karşılığı ne (satış mı bağışlama mı)?
- Sonuç mu yoksa özenli çaba mı borçlanılıyor (eser ↔ vekâlet ayrımı)?
- Sözleşmenin adı ne; metindeki ad ile edimler örtüşüyor mu?

## Denetim şeması
1. **Baskın edimi belirle.** Mülkiyet devri + bedel → satış (TBK m.207). Kullanımın bedel karşılığı bırakılması → kira (m.299). Bir sonuç/eser taahhüdü → eser (m.470). Bir işin görülmesi/sonuç garantisi olmadan → vekâlet (m.502). Karşılıksız kazandırma → bağışlama (m.285).
2. **Eser/vekâlet sınırını çiz.** Sonuç taahhüdü ve eserin ayıpsız teslimi riski yüklenicideyse eser; sadece özenli edim borçlanılıyorsa vekâlet (m.506 özen). İnşaat, yazılım geliştirme, tadilat tipik eserdir.
3. **Satış/eser sınırı.** Hazır malın devri satış; sipariş üzerine imal + teslim genelde eser (m.470). Misli şey imalinde baskın görüşe göre eser hükümleri.
4. **Karma/atipik tespit et.** Birden çok tipin edimleri birleşiyorsa (ör. kapı karşılığı bakım + kullanım) baskın edime göre temel rejim, yan edimlere kıyasen ilgili hükümler; TBK m.646 ve Genel Hükümler tamamlayıcı.
5. **Emredici taban kontrolü.** Tüketici tarafı varsa 6502 TKHK, konut/çatılı işyeri kirası ise TBK m.339 vd. emredici hükümleri tipe ekle.
6. **Ara sonuç:** Uygulanacak madde bloğu, görevli mahkeme ve süre rejimi netleşir; ispat yükü genel kural TMK m.6 ile tipe özgü ihbar yüklerine göre dağıtılır.

## Çıktı modülleri
- Nitelendirme notu (tip + dayanak madde + gerekçe).
- Karma sözleşmede edim-rejim eşleme tablosu.
- Yanlış nitelendirme riski ve alternatif senaryo uyarısı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `borclar-hukuku-ozel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay (Adalet Bakanlığı), BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Kimin için

Bu beceri avukatlar ve hukukçular içindir (avukat, stajyer avukat, şirket hukukçusu,
akademisyen, hukuk öğrencisi). Soran, kendi işi için gelen ve hukukçu olmayan bir kişiyse:
kanunun ne dediğini ve ilgili kararları genel olarak açıkla, resmî metni getir; bir süre
işliyor olabilirse kanundaki süreyi ve dayanağını açıkça yaz. Kişiye özel hukuki görüş,
strateji, sonuç tahmini ya da imzalanmaya veya mahkemeye verilmeye hazır belge üretme.
Vakit kaybetmeden bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurmasını öner ve bu
sınırı yanıtta açıkça söyle.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Hukukçu olmayan bir kişiye kendi somut işi için hukuki görüş, strateji önerisi, sonuç
  tahmini ya da imzalanmaya veya verilmeye hazır belge sunmaz; genel bilgi ve resmî metinle
  yetinir, bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna yönlendirir.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri hukukçular içindir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırır; deneyseldir ve tek
başına hukuki sonuç doğurmaz. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen
yetkili hukukçu tarafından incelenmeli, yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış içtihatla teyit
edilmelidir. Müvekkile ya da başka bir kişiye iletilecek metinlerde yapay zekâdan
yararlanıldığı belirtilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*