kusurlulugu-etkileyen-haller git:20261012.2e2f659A

Immutable. This exact content never changes and is served at /api/v1/blob/97920a9c61a6a8bd.

---
name: kusurlulugu-etkileyen-haller
description: "Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, haksız tahrik, cebir-tehdit, zorunluluk ve hata gibi kusurluluğu etkileyen hâlleri ve sonuçlarını değerlendirmek gerektiğinde kullanılır."
---

# Kusurluluğu Kaldıran ve Azaltan Hâller

## Görev
Tipik ve hukuka aykırı bir fiilde failin kusurunun bulunup bulunmadığını; kusuru kaldıran ya da azaltan hâlleri (TCK m.28-34) ve sonuçlarını saptamak.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Failin suç tarihindeki yaşı ve akli durumu nedir?
- Faili harekete geçiren haksız bir fiil/provokasyon var mıydı?
- Cebir, tehdit veya karşı konulamaz tehlike etkisi söz konusu muydu?
- Fail fiilin niteliğinde ya da hukuka uygunluk sebebinin şartlarında yanılmış mıydı?

## Denetim şeması
1. **Yaş küçüklüğü (m.31):** 0-12 yaş ceza sorumluluğu yok; 12-15 yaş için algılama/yönlendirme yeteneği araştırılır ve indirilir; 15-18 yaş için indirim uygulanır.
2. **Akıl hastalığı (m.32):** Algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneğini ortadan kaldıran akıl hastalığında ceza verilmez, güvenlik tedbiri uygulanır (m.57); kısmen azaltan hâlde indirimli ceza.
3. **Sağır ve dilsizlik (m.33), geçici nedenler/alkol-uyuşturucu (m.34):** Yaş gruplarına paralel rejim; iradi alınan alkol/uyuşturucunun etkisi kusuru kaldırmaz.
4. **Cebir, şiddet, tehdit (m.28) ve zorunluluk (m.25/2):** Karşı konulamaz cebir/ağır tehdit altında işlenen fiilde kusur bulunmaz; bu hâlde fiili icbar eden fail sayılır. Ara sonuç: irade tümüyle baskı altında mıydı?
5. **Haksız tahrik (m.29):** Haksız bir fiilin doğurduğu hiddet/şiddetli elem etkisiyle işlenen suçta ceza indirilir; tahrikin haksızlığı ve fiille orantısı denetlenir.
6. **Hata (m.30):** Maddi unsurlarda hata kastı kaldırır; hukuka uygunluk sebebinin maddi şartlarında kaçınılmaz hata kusuru kaldırır; haksızlık yanılgısı kaçınılmazsa ceza verilmez. Ara sonuç: hata kaçınılabilir miydi?

## Çıktı modülleri
- Hâl bazlı sonuç tablosu (cezasızlık / indirim / güvenlik tedbiri).
- Rapor ihtiyacı notu (ATK/sağlık kurulu, sosyal inceleme raporu).
- Tahrik/hata için olay-madde altlaması.
- Strateji ve eksik delil listesi.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `ceza-hukuku-genel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay (Adalet Bakanlığı), BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*