git:20261012.2e2f659 to git:20261015.643a7c4

18 added, 3 removed. Audit A to A.

---

name: cevresel-tazminat-sorumluluk

description: "Kirlilikten kaynaklanan maddi/manevi zararın tazmini, kirletenin kusursuz ve müteselsil sorumluluğu, illiyet bağı ve zararın hesabı ile el atmanın önlenmesi taleplerinde; tahsis edilemeyen kirleticiler ve çoklu sorumlu durumlarında kullan."

---

# Çevresel Zarar Tazminatı ve Sorumluluk

## Görev

Kirlilikten doğan maddi ve manevi zararın kirletenden tazminini sağlamak; kusursuz ve müteselsil sorumluluk ile illiyet bağını kurmak, zararı hesaplamak ve el atmanın önlenmesini talep etmek.

## Soğuk başlangıç (intake)

1. Zarar türü: mal varlığı (ürün/hayvan/taşınmaz), sağlık, ekonomik kayıp, manevi zarar?

2. Kirletici kim; tek mi çoklu mu, kaynak tespit edilebiliyor mu?

3. Kirlilik ile zarar arasında teknik illiyet ortaya konabiliyor mu?

4. Talep tazminat mı, el atmanın/kirliliğin durdurulması mı, ikisi birlikte mi?

## Denetim şeması

1. **Sorumluluk esası**: 2872 m.28 — çevreyi kirletenler ve bozanlar, oluşan zarardan kusuruna bakılmaksızın sorumludur; birden fazla kirleten varsa sorumluluk müteselsildir. Bu, TBK m.49'un kusur şartını çevresel zararda hafifleten özel bir kusursuz sorumluluk normudur.

2. **Unsurlar**: Kirletme/bozma fiili, zarar ve illiyet bağı ispatlanır; kusur aranmaz. İlliyet, teknik bilirkişi raporuyla kurulur.

3. **Zararın hesabı**: Maddi zarar (eski hale getirme/temizleme masrafı, değer kaybı, kazanç kaybı) ve manevi zarar (TBK m.56/58) ayrı kalemlenir; eski hale getirme talebi öncelikli olabilir.

4. **El atmanın önlenmesi**: Mülkiyet ve komşuluk hukuku temelinde (TMK m.683, m.730, m.737) devam eden kirliliğin durdurulması istenir; ihtiyati tedbir (HMK m.389) erken talep edilir.

5. **Usul, ispat ve ara sonuç**: Görevli mahkeme asliye hukuktur; zamanaşımı için bu becerinin yanında "süreler ve zamanaşımı" becerisine bak. Delil tespiti (HMK m.400) ve keşif belirleyicidir; çoklu kirleticide rücu ilişkisi ayrıca kurulur.

## Çıktı modülleri

- Sorumluluk ve illiyet analizi

- Zarar kalemleri tablosu (maddi/manevi)

- Tazminat + el atmanın önlenmesi dava iskeleti

- İhtiyati tedbir ve delil tespiti talebi taslağı

## Plugin bağlamı

Bu beceri `cevre-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte

çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,

aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /

Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve

karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir

(ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,

`kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).

**Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`

olarak işaretlenir.

- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").

- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim

belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.

- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.

- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`

kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları

Yargıtay (Adalet Bakanlığı), BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)

bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi

açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen

künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

+ ## Kimin için

+ Bu beceri avukatlar ve hukukçular içindir (avukat, stajyer avukat, şirket hukukçusu,

+ akademisyen, hukuk öğrencisi). Soran, kendi işi için gelen ve hukukçu olmayan bir kişiyse:

+ kanunun ne dediğini ve ilgili kararları genel olarak açıkla, resmî metni getir; bir süre

+ işliyor olabilirse kanundaki süreyi ve dayanağını açıkça yaz. Kişiye özel hukuki görüş,

+ strateji, sonuç tahmini ya da imzalanmaya veya mahkemeye verilmeye hazır belge üretme.

+ Vakit kaybetmeden bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurmasını öner ve bu

+ sınırı yanıtta açıkça söyle.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili

hukukçudadır.

+ - Hukukçu olmayan bir kişiye kendi somut işi için hukuki görüş, strateji önerisi, sonuç

+ tahmini ya da imzalanmaya veya verilmeye hazır belge sunmaz; genel bilgi ve resmî metinle

+ yetinir, bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna yönlendirir.

- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.

- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.

- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu

görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

- *Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki

- sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit

- edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*

+ *Bu beceri hukukçular içindir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırır; deneyseldir ve tek

+ başına hukuki sonuç doğurmaz. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen

+ yetkili hukukçu tarafından incelenmeli, yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış içtihatla teyit

+ edilmelidir. Müvekkile ya da başka bir kişiye iletilecek metinlerde yapay zekâdan

+ yararlanıldığı belirtilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*