hukuka-uygunluk-sebepleri git:20260604.ab8be34A

Immutable. This exact content never changes and is served at /api/v1/blob/48ba68600956a387.

---
name: hukuka-uygunluk-sebepleri
description: "Meşru savunma, ilgilinin rızası, hak kullanma, kanun hükmü ve amirin emri gibi hukuka uygunluk sebeplerini ve sınırın aşılmasını değerlendirmek gerektiğinde kullanılır."
---

# Hukuka Uygunluk Sebepleri

## Görev
Tipik bir fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldıran sebeplerin (TCK m.24-27) bulunup bulunmadığını ve sınırın aşılması hâlinin etkisini değerlendirmek.

## Soğuk başlangıç (intake)
- Fiil hangi hak/değer için ve hangi saldırıya karşı yapıldı?
- Saldırı haksız, mevcut/yakın ve devam ediyor muydu?
- Savunma ile saldırı arasında orantı var mıydı; başka çıkış yolu var mıydı?
- Rıza söz konusuysa, konu üzerinde tasarruf edilebilir miydi?

## Denetim şeması
1. **Kanun hükmü ve amirin emri (m.24):** Fiil kanunun verdiği yetki ya da bağlayıcı emrin yerine getirilmesiyle mi işlendi? Konusu suç olan emir yerine getirilemez; getirilse de sorumluluk doğar (m.24/3).
2. **Meşru savunma (m.25/1):** Şartlar — (a) haksız bir saldırı, (b) saldırının hâlen var/başlamak üzere/devam ediyor olması, (c) kendine veya başkasına yönelmesi, (d) savunmanın saldırı ile orantılı olması. Tümü varsa fiil hukuka uygundur.
3. **Zorunluluk hâli (m.25/2):** Ağır ve muhakkak tehlikeden korunmak için orantılı kaçınma; bu bir kusurluluğu kaldıran sebep olarak da tartışılır.
4. **Hakkın kullanılması ve rıza (m.26):** Hakkını kullanan kişi (örn. avukatın savunma dokunulmazlığı), üzerinde mutlak surette tasarruf edilebilen bir hakka ilişkin geçerli ve önceden açıklanmış rıza. Yaşam ve vücut bütünlüğünde rızanın sınırlarına dikkat.
5. **Sınırın aşılması (m.27):** Sınır kast olmaksızın (taksirle) aşılmışsa ve fiil taksirle de cezalandırılıyorsa indirimli ceza; meşru savunmada mazur görülebilecek heyecan/korku/telaşla aşılması cezasızlık sonucunu doğurabilir. Ara sonuç: aşma kasıtlı mı, mazur görülebilir mi?
6. **Ara sonuç:** Bir sebep tam ise fiil suç değildir; eksikse kusurluluk katmanına geçilir.

## Çıktı modülleri
- Sebep bazlı şart kontrol listesi (madde atıflı).
- Orantılılık ve başka çıkış yolu değerlendirmesi.
- Sınırın aşılması senaryosu ve sonuç (cezasızlık/indirim).
- Savunma stratejisi notu ve `[doğrulanacak]` içtihat ihtiyacı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `ceza-hukuku-genel` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki
sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit
edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*