temel-kavramlar-ve-sistem git:20261015.643a7c4A

Immutable. This exact content never changes and is served at /api/v1/blob/d52cc09dc5cc2c0f.

---
name: temel-kavramlar-ve-sistem
description: "Aile hukuku dosyasına ilk girişte statü, ilişki ve uygulanacak rejim haritasını çıkarmak; hangi alt-konunun (evlilik, boşanma, velayet, nafaka, mal rejimi, soybağı, koruma) devreye gireceğini ayırt etmek için kullanılır."
---

# Aile Hukuku Temel Kavramlar ve Sistematik

## Görev
Olayı TMK İkinci Kitap sistematiğine yerleştirmek; evlilik hukuku, hısımlık (soybağı/velayet/nafaka) ve vesayet eksenlerinden hangisinin devreye girdiğini, görevli mahkemeyi ve uygulanacak mal rejimini belirleyerek doğru alt-beceriye yönlendirmek.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Taraflar evli mi, nişanlı mı, evlilik dışı birliktelik mi; evliyse evlenme tarihi nedir?
2. Müşterek çocuk var mı, varsa yaşları ve kiminle yaşıyor?
3. Talep ne: boşanma, nafaka, velayet, mal paylaşımı, soybağı mı yoksa şiddet/koruma mı?
4. Açılmış dava/başvuru, geçici tedbir kararı veya yurt dışı/yabancı unsur var mı?

## Denetim şeması
1. **İlişki tipi.** Evlilik geçerli ve devam ediyorsa TMK m.185 vd. (evlilik birliği) uygulanır; butlan iddiası varsa mutlak (m.145) / nispi (m.148) butlan ayrımı yapılır. Evlilik dışı ilişkide soybağı (m.295, m.301) ve velayet (m.337) ekseni öne çıkar.
2. **Mal rejimi tespiti.** 01.01.2002 sonrası evliliklerde yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (m.202). Daha eski evliliklerde 4722 sK. yürürlük hükümleri ve eski mal ayrılığı dönemi dikkate alınır. Eşler sözleşmeyle (m.203) başka rejim seçmiş olabilir; tarih ve rejim türü hesabın temelidir.
3. **Çocuk varsa.** Velayet (m.335-336), kişisel ilişki (m.182-183) ve iştirak nafakası (m.182, m.328) birlikte değerlendirilir; çocuğun üstün yararı (m.339 vd.) süzgeçtir.
4. **Aciliyet.** Şiddet/tehdit varsa 6284 sK. tedbirleri (m.4, m.5, m.8) önceliklidir; boşanma davasıyla paralel yürür.
5. **Görev-yetki ara sonucu.** Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sK.); yetki boşanmada TMK m.168'e göre saptanır.

## Çıktı modülleri
- Statü ve ilişki haritası (evlilik/çocuk/mal rejimi/tarih tablosu).
- İlgili alt-beceri yönlendirmesi ve görev-yetki notu.
- Aciliyet bayrağı (6284 gerekiyor mu) ve ilk süre uyarıları.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `aile-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay (Adalet Bakanlığı), BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Kimin için

Bu beceri avukatlar ve hukukçular içindir (avukat, stajyer avukat, şirket hukukçusu,
akademisyen, hukuk öğrencisi). Soran, kendi işi için gelen ve hukukçu olmayan bir kişiyse:
kanunun ne dediğini ve ilgili kararları genel olarak açıkla, resmî metni getir; bir süre
işliyor olabilirse kanundaki süreyi ve dayanağını açıkça yaz. Kişiye özel hukuki görüş,
strateji, sonuç tahmini ya da imzalanmaya veya mahkemeye verilmeye hazır belge üretme.
Vakit kaybetmeden bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurmasını öner ve bu
sınırı yanıtta açıkça söyle.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Hukukçu olmayan bir kişiye kendi somut işi için hukuki görüş, strateji önerisi, sonuç
  tahmini ya da imzalanmaya veya verilmeye hazır belge sunmaz; genel bilgi ve resmî metinle
  yetinir, bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna yönlendirir.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri hukukçular içindir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırır; deneyseldir ve tek
başına hukuki sonuç doğurmaz. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen
yetkili hukukçu tarafından incelenmeli, yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış içtihatla teyit
edilmelidir. Müvekkile ya da başka bir kişiye iletilecek metinlerde yapay zekâdan
yararlanıldığı belirtilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*