git:20261012.2e2f659 to git:20261015.643a7c4

18 added, 3 removed. Audit A to A.

---

name: esitlik-ve-ayrimcilik

description: "Bir kural veya uygulamanın Anayasa m.10 eşitlik ilkesine veya ayrımcılık yasağına aykırı olup olmadığını değerlendirmek; karşılaştırılabilir durum, farklı muamele ve haklı sebep analizinin gerektiği hallerde kullanılır."

---

# Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı

## Görev

Bir norm veya uygulamanın Anayasa m.10 (kanun önünde eşitlik) ve m.13 ile birlikte ayrımcılık yasağına uygunluğunu denetlemek; eşit olanlara eşit, farklı olanlara farklı muamele mantığını somut olaya uygulamak.

## Soğuk başlangıç (intake)

1. Şikâyet konusu farklı muamele kim/hangi grup arasında yapılıyor?

2. Karşılaştırılan durumlar gerçekten benzer (karşılaştırılabilir) mi?

3. Farklı muamelenin dayandığı ölçüt ne (cinsiyet, yaş, statü, ekonomik durum)?

4. Bu ölçüt, AİHS Ek 12 No.lu Protokol / AİHS m.14 kapsamında şüpheli bir kategori mi?

## Denetim şeması

1. **Karşılaştırılabilirlik.** İki durum/grup hukuken benzer konumda mı? Benzer değillerse eşitlik ihlali kural olarak doğmaz; farklı muamele meşru olabilir.

2. **Farklı muamele tespiti.** Aynı durumdakilere farklı, farklı durumdakilere aynı muamele var mı? Doğrudan ve dolaylı ayrımcılık ayrımını gözetin.

3. **Haklı sebep testi.** Farklı muamelenin objektif ve makul bir dayanağı var mı, meşru bir amaca yöneliyor mu? (m.10 ile m.13 birlikte). Ara sonuç: haklı sebep yoksa ayrımcılık vardır.

4. **Ölçülülük.** Haklı sebep varsa dahi, kullanılan ayrım aracı ile amaç arasında orantı bulunmalı; aşırı ya da gereksiz farklılaştırma aykırıdır.

5. **Şüpheli kategoriler.** Cinsiyet, ırk, din gibi ölçütlerde daha sıkı denetim uygulanır; kamu makamının ispat yükü ağırlaşır.

İspat: farklı muameleyi başvurucu gösterir; bunun haklı ve orantılı olduğunu kamu makamı temellendirir. AYM ve AİHM eşitlik içtihadına ilke düzeyinde atıf yapın, künyeyi `[doğrulanacak]` işaretleyin.

## Çıktı modülleri

- Karşılaştırma matrisi (gruplar, muamele farkı, ölçüt, haklı sebep değerlendirmesi).

- Doğrudan/dolaylı ayrımcılık nitelendirmesi ve sonuç.

- Norm denetimi veya bireysel başvuru için eşitlik gerekçesi taslağı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `anayasa-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte

çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,

aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /

Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve

karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir

(ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,

`kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).

**Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`

olarak işaretlenir.

- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").

- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim

belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.

- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.

- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`

kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları

Yargıtay (Adalet Bakanlığı), BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)

bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi

açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen

künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

+ ## Kimin için

+ Bu beceri avukatlar ve hukukçular içindir (avukat, stajyer avukat, şirket hukukçusu,

+ akademisyen, hukuk öğrencisi). Soran, kendi işi için gelen ve hukukçu olmayan bir kişiyse:

+ kanunun ne dediğini ve ilgili kararları genel olarak açıkla, resmî metni getir; bir süre

+ işliyor olabilirse kanundaki süreyi ve dayanağını açıkça yaz. Kişiye özel hukuki görüş,

+ strateji, sonuç tahmini ya da imzalanmaya veya mahkemeye verilmeye hazır belge üretme.

+ Vakit kaybetmeden bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurmasını öner ve bu

+ sınırı yanıtta açıkça söyle.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili

hukukçudadır.

+ - Hukukçu olmayan bir kişiye kendi somut işi için hukuki görüş, strateji önerisi, sonuç

+ tahmini ya da imzalanmaya veya verilmeye hazır belge sunmaz; genel bilgi ve resmî metinle

+ yetinir, bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna yönlendirir.

- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.

- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.

- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu

görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

- *Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki

- sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit

- edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*

+ *Bu beceri hukukçular içindir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırır; deneyseldir ve tek

+ başına hukuki sonuç doğurmaz. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen

+ yetkili hukukçu tarafından incelenmeli, yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış içtihatla teyit

+ edilmelidir. Müvekkile ya da başka bir kişiye iletilecek metinlerde yapay zekâdan

+ yararlanıldığı belirtilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*