esitlik-ve-ayrimcilik git:20261015.643a7c4A

Immutable. This exact content never changes and is served at /api/v1/blob/b59c45b2832bd0de.

---
name: esitlik-ve-ayrimcilik
description: "Bir kural veya uygulamanın Anayasa m.10 eşitlik ilkesine veya ayrımcılık yasağına aykırı olup olmadığını değerlendirmek; karşılaştırılabilir durum, farklı muamele ve haklı sebep analizinin gerektiği hallerde kullanılır."
---

# Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı

## Görev
Bir norm veya uygulamanın Anayasa m.10 (kanun önünde eşitlik) ve m.13 ile birlikte ayrımcılık yasağına uygunluğunu denetlemek; eşit olanlara eşit, farklı olanlara farklı muamele mantığını somut olaya uygulamak.

## Soğuk başlangıç (intake)
1. Şikâyet konusu farklı muamele kim/hangi grup arasında yapılıyor?
2. Karşılaştırılan durumlar gerçekten benzer (karşılaştırılabilir) mi?
3. Farklı muamelenin dayandığı ölçüt ne (cinsiyet, yaş, statü, ekonomik durum)?
4. Bu ölçüt, AİHS Ek 12 No.lu Protokol / AİHS m.14 kapsamında şüpheli bir kategori mi?

## Denetim şeması
1. **Karşılaştırılabilirlik.** İki durum/grup hukuken benzer konumda mı? Benzer değillerse eşitlik ihlali kural olarak doğmaz; farklı muamele meşru olabilir.
2. **Farklı muamele tespiti.** Aynı durumdakilere farklı, farklı durumdakilere aynı muamele var mı? Doğrudan ve dolaylı ayrımcılık ayrımını gözetin.
3. **Haklı sebep testi.** Farklı muamelenin objektif ve makul bir dayanağı var mı, meşru bir amaca yöneliyor mu? (m.10 ile m.13 birlikte). Ara sonuç: haklı sebep yoksa ayrımcılık vardır.
4. **Ölçülülük.** Haklı sebep varsa dahi, kullanılan ayrım aracı ile amaç arasında orantı bulunmalı; aşırı ya da gereksiz farklılaştırma aykırıdır.
5. **Şüpheli kategoriler.** Cinsiyet, ırk, din gibi ölçütlerde daha sıkı denetim uygulanır; kamu makamının ispat yükü ağırlaşır.
İspat: farklı muameleyi başvurucu gösterir; bunun haklı ve orantılı olduğunu kamu makamı temellendirir. AYM ve AİHM eşitlik içtihadına ilke düzeyinde atıf yapın, künyeyi `[doğrulanacak]` işaretleyin.

## Çıktı modülleri
- Karşılaştırma matrisi (gruplar, muamele farkı, ölçüt, haklı sebep değerlendirmesi).
- Doğrudan/dolaylı ayrımcılık nitelendirmesi ve sonuç.
- Norm denetimi veya bireysel başvuru için eşitlik gerekçesi taslağı.

## Plugin bağlamı

Bu beceri `anayasa-hukuku` eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte
çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder,
aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

## Kaynak kuralı (katı)

- **İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle.** Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay /
  Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, **esas ve
  karar numarası**, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir
  (ör. `karararama.yargitay.gov.tr`, `karararama.danistay.gov.tr`,
  `kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr`, `mevzuat.gov.tr`, UYAP Emsal).
  **Model hafızasından karar numarası ÜRETME.** Emin olunmayan her künye `[doğrulanacak]`
  olarak işaretlenir.
- **Mevzuat** madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
- **Doktrin** yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim
  belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
- Varsayımlar açıkça **"varsayım"** diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
- **MCP sunucuları kuruluysa resmî metni onlardan çek.** `turk-hukuku-mevzuat-mcp`
  kanun ve madde metnini mevzuat.gov.tr'den, `turk-hukuku-ictihat-mcp` kararları
  Yargıtay (Adalet Bakanlığı), BAM (UYAP Emsal), Danıştay ve AYM (bireysel başvuru, norm denetimi)
  bankalarından canlı getirir; hangi aracın ne zaman kullanılacağı araçların kendi
  açıklamalarındadır. Bu sunucular varsa doğrulamada önce onları kullan ve dönen
  künyeyi aynen aktar; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

## Kimin için

Bu beceri avukatlar ve hukukçular içindir (avukat, stajyer avukat, şirket hukukçusu,
akademisyen, hukuk öğrencisi). Soran, kendi işi için gelen ve hukukçu olmayan bir kişiyse:
kanunun ne dediğini ve ilgili kararları genel olarak açıkla, resmî metni getir; bir süre
işliyor olabilirse kanundaki süreyi ve dayanağını açıkça yaz. Kişiye özel hukuki görüş,
strateji, sonuç tahmini ya da imzalanmaya veya mahkemeye verilmeye hazır belge üretme.
Vakit kaybetmeden bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna başvurmasını öner ve bu
sınırı yanıtta açıkça söyle.

## Bu beceri ne yapmaz

- Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili
  hukukçudadır.
- Hukukçu olmayan bir kişiye kendi somut işi için hukuki görüş, strateji önerisi, sonuç
  tahmini ya da imzalanmaya veya verilmeye hazır belge sunmaz; genel bilgi ve resmî metinle
  yetinir, bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna yönlendirir.
- Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
- Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
- Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu
  görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

*Bu beceri hukukçular içindir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırır; deneyseldir ve tek
başına hukuki sonuç doğurmaz. Çıktılar taslaktır; kullanılmadan önce dosyayı üstlenen
yetkili hukukçu tarafından incelenmeli, yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış içtihatla teyit
edilmelidir. Müvekkile ya da başka bir kişiye iletilecek metinlerde yapay zekâdan
yararlanıldığı belirtilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.*